Verduurzamen door je energie-inkoop zelf te organiseren: een praktijkverhaal over gemeenten
Veel gemeenten willen lokaal en duurzaam energie inkopen, maar lopen vast. Herkenbaar? Albert Jonathans vertelt hoe het wél mogelijk is. Albert is vanaf het begin betrokken bij Agem Gemeentelijke Energie (AGE BV). Sinds 2018 helpen zij Achterhoekse gemeenten duurzame stroom in te kopen zonder tussenkomst van een private partij. Dit leverde Albert de nodige kennis en ervaring op die hij graag inzet voor de oprichting van coöperatie LEO.
Albert Jonathans Verantwoordelijke Agem Gemeente Energie (AGE BV)
“Bij Agem Energie Experts werk ik aan innovatieve oplossingen voor het energiesysteem van de toekomst."
"Ik geloof in een wereld waarin energie niet centraal wordt opgewekt en verdeeld, maar lokaal wordt geproduceerd en gedeeld. Dit model helpt ons om de regie terug te geven aan de – in mijn geval - Achterhoek en haar inwoners. Daarnaast bedenk ik oplossingen om ervoor te zorgen dat ook mensen met een smalle beurs mee kunnen doen met de energietransitie.”
Dit interview in het kort
- Steeds meer gemeenten lopen vast met de traditionele energie-inkoop, omdat ze lokaal opgewekte duurzame stroom willen gebruiken.
- De energiewereld verandert: we bewegen van een centraal systeem naar een decentraal energiesysteem.
- Lokale zelflevering (ook wel energiedelen genoemd) is een effectief decentraal inkoopmodel dat aansluit op deze ontwikkeling.
- Gemeenten die serieus naar dit model willen kijken, doen er goed aan zich goed te laten informeren.
- Coöperatie LEO bouwt aan coöperatie LEO: een publieke energiedienstverlener van en voor overheden.
- Via coöperatie LEO kun je lokaal opgewekte duurzame energie koppelen aan je eigen gemeentelijke aansluitingen.
- Je kunt instappen met een beperkt aantal aansluitingen of via een pilotproject.
Ook als je nog bestaande energiecontracten hebt, kun je starten met een deel van je aansluitingen. - Door nu te starten geef je tijdig invulling aan je voorbeeldrol in de energietransitie én werk je concreet aan je RES-doelstellingen.
- Een Europese aanbesteding is niet nodig wanneer je via coöperatie LEO werkt (quasi-inbesteding).
Wat is lokale zelflevering voor gemeenten?
Met lokale zelflevering regelt een gemeente (een deel van) haar energievoorziening zelf met lokaal opgewekte stroom. Die stroom wordt geproduceerd door de gemeente zelf, bijvoorbeeld met zonnepanelen op gemeentelijke daken, of met windmolens.
Het resultaat is een stimulans van de lokale energietransitie, geldstromen die in de regio blijven, meer grip op de energiestromen én de energiekosten.
Hoe werkt het?
- Zelf opwekken: De gemeente investeert in eigen duurzame energiebronnen in de regio, zoals zonne- of windenergie.
- Handelen op de beurs: energietekosten en -overschotten worden rechtstreeks op de beurs verhandeld.
- Lokaal inkopen: in plaats van energie aan te besteden via een grote leverancier, koopt de gemeente stroom in bij lokale opwekkers.
- Match tussen vraag en aanbod: Door opwek en verbruik zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen, wordt energie en het stroomnet efficiënt benut.
Verreweg de meeste gemeenten kopen hun energie nog traditioneel in, via een van de grote energieleveranciers. Waarom begint de wens om het anders te doen juist daar te wringen?
“Als je jouw energievoorziening op een traditionele manier benadert, via traditionele leveranciers, dan lijkt het lang overzichtelijk. Veel gemeenten doen dit samen, bijvoorbeeld via een aanbesteding begeleid door een ervaren partij. Dat werkt prima zolang je één ding wilt: energie geleverd krijgen tegen een afgesproken prijs.”
“Maar steeds meer gemeenten zeggen: wij willen onze stroom lokaal betrekken. En dan ontstaat meteen de vraag: hoe regel je dat in een aanbesteding? In de praktijk blijkt dat ingewikkeld.”
Wat maakt lokaal en duurzaam inkopen zo lastig binnen het bestaande model?
“Een belangrijk punt is dat je als gemeente eerst moet snappen dat de wereld is veranderd. We gaan van een centraal energiesysteem naar een decentrale werkelijkheid. Dat vraagt om een andere manier van denken.”
“Je moet als gemeente dus beseffen dat er alternatieven zijn en die vervolgens serieus afwegen. Daarbij zit meteen een spanningsveld. Voor sommige energie-adviseurs is het begeleiden van aanbestedingen een belangrijk deel van hun werk. Als je overstapt op een ander model, verandert hun rol en daarmee ook hun verdienmodel. Dat maakt diegene niet automatisch de juiste persoon om jou te adviseren over een fundamenteel andere keuze.”
“Er zijn heus partijen die mee veranderen dus neem hun advies ter harte. Maar zorg altijd dat je je breed laat informeren.”
Wat doe je als lokale overheid die serieus wil kijken naar alternatieven?
“Het is belangrijk om een onafhankelijke adviespartij te zoeken die niet begint met één oplossing, maar opties geeft voor je duurzame ambities en vraagt: wat zou je allemaal kunnen doen? want je moet wel de kennis en menskracht hebben om te veranderen.”
“Ongetwijfeld komt dan het zelfleveringsmodel voorbij. Alleen om dit zelf van A tot Z in te richten, is voor veel gemeenten een grote stap. Daar kan een publieke energiedienstverlener zoals coöperatie LEO een rol in spelen. Met de dienstverlening van de coöperatie kun je energie delen tussen lokale, duurzame bronnen en jouw gemeentelijke locaties. Via zo’n constructie lift je mee op de bestaande kennis van andere gemeenten. Ook is het mogelijk om eerst te testen en ervaringen op te doen met een pilot.”
Wat gebeurt er concreet in zo’n eerste pilotfase?
“Gemeenten stappen vaak in eerste instantie in met een beperkt aantal stroomaansluitingen. Dat doen ze bewust, om ruimte te maken voor experiment. We beginnen dan ook met duidelijk doelstellingen en in kaart brengen wat we willen leren. Gaandeweg krijg je als gemeente meer gevoel bij het zelfleveringsmodel en of je uiteindelijk met alle energie-aansluitingen wilt meedoen.”
“Onderdeel van die pilot is ook een strategie voor de opwek. Wek je zelf energie op, of haal je die ergens vandaan? Vroeger dachten de traditionele energieleveranciers voor je na. Nu moet je dat als gemeente zelf doen. Dat vraagt kennis, maar het is ook een kans.”
“Die kennis hoef je niet per se zelf in huis te hebben en je hoeft ook niet alles alleen te doen. Coöperatie LEO wordt opgericht om overheden te ondersteunen bij de toepassing van zelflevering, maar ook om kennis actief te delen. Neem gemeente Oost Gelre. Zij past sinds 2018 zelflevering toe en vindt het belangrijk om opgedane kennis en ervaring beschikbaar te maken voor andere overheden. Daarom is Oost Gelre ook betrokken bij de oprichting van de coöperatie.”
Waarom past dit moment zo goed bij zelflevering en energiedelen?
“Gemeenten moeten voldoen aan de RES-doelstellingen (Regionale Energiestrategie) en met zelflevering kun je hierop sturen.”
“Ook heeft vrijwel iedere lokale overheid te maken met netcongestie. Daardoor is energie allang geen abstract thema meer binnen organisaties. Het onderwerp leeft, kennis groeit en betrokkenheid neemt toe. Waar energie vroeger vooral een ‘inkoopfeestje’ was, wordt het nu multidisciplinair aangepakt, met vastgoed, financiën, duurzaamheid en beleid aan één tafel.”
“Om die multidisciplinaire aanpak te ondersteunen, organiseren we kennissessies waarin wordt uitgelegd hoe de energiemarkt werkt, wat gelijktijdigheid betekent en waarom het moment van energieafname ertoe doet. Zo groeit het bewustzijn binnen de organisatie én ontstaat er een gedeeld begrip. Een deel van de ambtenaren raakt hierdoor daadwerkelijk geïnteresseerd in energiedelen en lokale zelflevering, waardoor ook de behoefte ontstaat om de eerste concrete stappen te zetten.”
Veel lokale overheden zitten nog vast aan lopende contracten. Is dat een belemmering?
“Niet per se. Je kunt ook starten met een deel van je energieaansluitingen. Daarnaast werken de meeste lokale overheden met contracten van drie of vier jaar, vaak met één of twee optiejaren. Daarbij geef je ruim van tevoren aan of je nog een jaar doorgaat onder dezelfde voorwaarden. Die optiejaren bieden juist flexibiliteit, je hoeft dus niet halsoverkop te beslissen.”
“Dit bewustzijn is een belangrijke eerste stap: weet wanneer je contracten aflopen, welke optiejaren je hebt en gebruik die tijd om het gesprek intern te voeren. Maak vervolgens een keuze waar je je als gemeente ook echt senang bij voelt.”
Wat is de rol van coöperatie LEO?
Coöperatie LEO vervult de rol van publieke energiedienstverlener voor aangesloten gemeenten. Dat betekent dat het geen organisatie met winstbelang is, maar een organisatie van en voor overheden.
De rol van coöperatie LEO bestaat uit drie kerntaken:
- Publieke dienstverlening
Coöperatie LEO maakt energiedelen tussen overheden mogelijk. Door energieopwek en -verbruik te organiseren binnen een publiek samenwerkingsverband, krijgen gemeenten grip op hun energievoorziening en -kosten. - Kennisdeling over lokale zelflevering
Coöperatie LEO brengt bestaande kennis en praktijkervaring van lokale overheden en andere betrokken organisaties samen en maakt deze toegankelijk voor alle deelnemers. Daarnaast helpt de coöperatie bij het oplossen van vraagstukken die gaandeweg ontstaan en ondersteunt zij gemeenten bij het verwerven van lokale energiebronnen. - Energie-uitwisseling met private partijen
Veel gemeenten willen lokaal opgewekte energie afnemen van private partijen, zoals een boerderij met een windmolen of een sportvereniging met zonnepanelen. Het faciliteren van deze lokale uitwisseling is een expliciet doel van coöperatie LEO.
“Door als gemeente aan te sluiten bij coöperatie LEO bundelen we kennis en bouwen we gezamenlijk aan een toekomstbestendig energiesysteem. Middelen die anders zouden verdwijnen in losse adviestrajecten, kunnen we nu inzetten voor publieke doelen.”
En als de conclusie is: we blijven doen wat we deden? Is dat dan een gemiste kans?
“Als je na een goede afweging besluit om te blijven aanbesteden, is dat prima. Maar maak die keuze wel op basis van volwaardige alternatieven, niet omdat je automatisch het advies volgt van een partij die verdient aan het aanbesteden zelf.”
Waarom zouden gemeenten nu al de stap moeten nemen naar lokale zelflevering?
“De energietransitie is in volle gang. Als je het goede voorbeeld wilt geven, moet je daarin mee. Je wilt niet dat het je overkomt, je wilt de regie houden.
Ik moet de inkoop van energie toch aanbesteden? Hoe werkt dit?
Nee, omdat coöperatie LEO volledig in handen is van lokale overheden en ook uitsluitend voor hen werkt, is er sprake van quasi-inbesteding. Dat betekent dat je zonder aanbesteding gebruik kunt maken van de diensten van de coöperatie en ook rechtstreeks energie kunt inkopen op de groothandelsmarkt (bijvoorbeeld via EPEX).
Voor het contracteren van lokale bronnen hangt het van de situatie af of een aanbesteding nodig is. Binnen coöperatie LEO is hier ruime kennis en ervaring over beschikbaar. Als lid krijg je advies op maat.
Zelflevering bekeken vanuit diverse rollen
Lees hoe collega’s vanuit verschillende functies naar zelflevering kijken. Elke rol biedt een ander perspectief. Juist die verschillende invalshoeken helpen om een complete afweging te maken.
Ik wil een toekomstbestendig, maatschappelijk verantwoord inkoopbeleid
➔
Ik wil aan de inwoners laten zien dat ik duurzame ambities waarmaak
➔
Ik wil de energietransitie vormgeven
➔
➔
Zet vandaag de eerste stap naar lokale zelflevering
Wil je direct je gemeente aanmelden? Vul het formulier in en we nemen snel contact met je op.
Liever eerst op de hoogte blijven? Dat kan ook! Laat je interesse weten via het formulier.
Oeps! We konden je formulier niet vinden.
Guus Ydema
Projectleider coöperatie LEO
LEO@leo.klopsolutions.nl